Polisomnografia

Polisomnografię zaleca się w szerokim spektrum bardzo wielu sytuacjach klinicznych związanych ze snem. Poniżej przedstawiamy najczęstsze wskazania do przeprowadzenia tego badania: 

1. Diagnostyka bezdechu sennego – Bezdech senny (zarówno obturacyjny, spowodowany mechanicznym zamknięciem górnych dróg oddechowych, jak i centralny, wynikający z zaburzeń w ośrodku oddechowym w mózgu) jest najczęstszym wskazaniem do polisomnografii. Badanie pozwala precyzyjnie określić typ (OBS czy CBS), nasilenie oraz charakterystykę epizodów bezdechu. Polisomnografia rejestruje również Rejestrujemy m.in. najniższy poziom saturacji krwi, czas trwania poszczególnych bezdechów oraz ich związek z pozycją ciała i fazami snu, co jest niezbędne dla wyboru do dobrania optymalnej strategii terapeutycznej. 

Najczęstsze objawy sugerujące potrzebę wykonania polisomnografii przy podejrzeniu bezdechu sennego to: 

• Głośne, nieregularne chrapanie z przerwami w oddychaniu (zaobserwowane np. przez partnera).
• Nadmierne pocenie się w nocy.
• Częste wybudzanie się z uczuciem duszności (nocne epizody “duszenia się”).
• Nadmierna senność w ciągu dnia i chroniczne zmęczenie mimo pozornie wystarczającego czasu snu.
• Trudności z koncentracją i problemy z pamięcią.
• Poranne bóle głowy oraz uczucie suchości w ustach po przebudzeniu.

2. Diagnostyka hipersomnii pochodzenia ośrodkowego – Hipersomnie ośrodkowe to grupa zaburzeń charakteryzujących się rzadziej występujących zaburzeń, w których występuje nadmierna senność w ciągu dnia o podłożu neurologicznym, której nie można wytłumaczyć niezwiązana z zaburzeniami oddychania podczas snu. Do tej grupy należą m.in. narkolepsja, zespół Kleinego-Levina oraz idiopatyczna hipersomnia ośrodkowa. Polisomnografia nocna, połączona z następowym dziennym testem MSLT (Multiple Sleep Latency Test), pozwala obiektywnie ocenić, jak szybko pacjent zasypia w ciągu dnia i czy pojawiają się u niego nagłe epizody snu REM zaraz po zaśnięciu (co jest charakterystyczne dla narkolepsji). Badanie różnicuje pomaga także odróżnić hipersomnie pierwotne (o podłożu neurologicznym) od wtórnych, spowodowanych np. lekami działaniem leków, depresją czy innymi schorzeniami medycznymi. Ponadto ocenia architekturę snu pod kątem fragmentacji (częstych wybudzeń), która również może być przyczyną nadmiernej senności dziennej. 

3. Różnicowanie parasomnii i  napadów padaczkowych – Parasomnie grupa zaburzeń, polegających na występowaniu w trakcie snu lub przy wybudzaniu się nieprawidłowych lub niepożądanych zachowań. Nie są one spowodowane napadami padaczkowymi (epilepsją), choć objawy czasem mogą wyglądać podobnie. Do najbardziej znanych parasomnii należą somnambulizm (sennowłóctwo), lęki nocne oraz gwałtowne wybudzenia z dezorientacją. Polisomnografia z jednoczesnym nagrywaniem wideo pozwala na szczegółową analizę takich epizodów. W odróżnieniu od napadów padaczkowych, podczas parasomnii nie obserwuje się charakterystycznych zmian w zapisie EEG ani tzw. aury zapowiadającej epizod, a incydenty te występują często o stałych porach nocy, zgodnie z naturalnym cyklem snu. Badanie może również pomóc wykryć czynniki wyzwalające parasomnie, na przykład fragmentację snu spowodowaną bezdechem sennym. 

4. Diagnostyka ruchowych zaburzeń snu różnicowana z napadami padaczkowymi – Ruchowe zaburzenia snu obejmują m.in. zespół niespokojnych nóg (RLS) oraz okresowe ruchy kończyn podczas snu (PLMS) oraz inne nieprawidłowe aktywności ruchowe. Polisomnografia rejestruje charakterystyczne wzorce tych ruchów. Przykładowo, w PLMS nogi wykonują powtarzające się ruchy trwające kilka sekund, powtarzające się co kilkadziesiąt sekund seriami. W przeciwieństwie do napadów padaczkowych, ruchy te mają przewidywalny charakter, nie są poprzedzone poprzedzają je zmiany w zapisie EEG i często towarzyszą im krótkie wybudzenia fragmentujące sen. Badanie pozwala ocenić, jak bardzo ruchy wpływają na jakość snu, oraz odróżnić pierwotne zaburzenia ruchowe od wtórnych (spowodowanych np. niedoborem żelaza, chorobami nerek czy zażywaniem niektórych leków). 

5. Bezsenność lekooporna – Bezsenność lekooporna oporna na leczenie to stan, w którym konwencjonalne metody terapii farmakologicznej i behawioralnej nie przynoszą oczekiwanej poprawy. Polisomnografia bywa zalecana, aby wykryć ukryte przyczyny zaburzeń snu, takie jak okresowe ruchy kończyn np. nieświadome mikro-wybudzenia spowodowane okresowymi ruchami kończyn, subkliniczny (łagodny) bezdech senny czy inne niezauważone wcześniej zaburzenia fragmentujące sen. Badanie pozwala na obiektywne obiektywną zmierzenie, ile tak naprawdę pacjent śpi i jakiej jakości jest ten sen w porównaniu z subiektywnym odczuciem pacjenta. Często okazuje się, że pacjent śpi więcej niż mu się wydaje, ale jego sen jest znacznie fragmentowany przez mikro-wybudzenia. Polisomnografia może również ujawnić tzw. paradoksalną bezsenność, gdzie obiektywne parametry snu są względnie w normie, ale pacjent odczuwa chroniczny brak snu – co wymaga innego, specjalistycznego podejścia terapeutycznego. 

6. Bruksizm senny – Bruksizm senny to mimowolne nocne zgrzytanie lub zaciskanie zębów podczas snu, które może prowadzić do poważnych powikłań stomatologicznych uszkodzeń zębów, bólów głowy i zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego. Polisomnografia z jednoczesną rejestracją EMG mięśni żuchwy pozwala na precyzyjną dokładnie ocenić częstotliwość i nasilenie epizodów bruksizmu oraz ich to, jak długo trwają. Umożliwia także sprawdzenie, w których fazach snu występują te epizody i czy towarzyszą im mikrowybudzenia. Badanie pomaga odróżnić bruksizm pierwotny od wtórnego – związanego np. z bezdechem sennym obecnością bezdechu sennego, zespołem niespokojnych nóg, przyjmowaniem niektórych leków (szczególnie np. leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI) czy zaburzeniami neurologicznymi. Poznanie dokładnego wzorca nocnego zaciskania zębów jest kluczowe dla wyboru odpowiedniej terapii – od stosowania specjalnych nakładek ochronnych na zęby (szyn) po leczenie ukierunkowane na przyczynę wtórną. 

7. Jęki nocne (katatrenia) – Katatrenia to zaburzenie polegające na wydawaniu podczas snu długich, przeciągłych jęków w trakcie wydechu. Dźwięki te mogą być bardzo głośne i znacząco zakłócać sen partnera, prowadząc nawet do problemów w relacjach. W odróżnieniu od chrapania (które pojawia się przy wdechu), jęki w katatrenii występują podczas wydechu – głównie w fazie REM (choć mogą też pojawiać się w fazie NREM). Polisomnografia z rejestracją audio umożliwia dokładną analizę tych odgłosów, określenie tego, w jakich fazach snu się pojawiają oraz odróżnienie katatrenii od innych zaburzeń nocnych związanych z wydawaniem dźwięków (np. niektórych parasomnii z wokalizacją czy nocnych napadów padaczkowych). Badanie jest również niezbędne ważne, aby sprawdzić, czy jednocześnie nie występuje bezdech senny, który może nasilać objawy katatrenii i wymaga odrębnego leczenia.